vrijdag 14 februari 2014

Kaas Mat

Onlangs, zo las ik, ontdekten archeologen een aantal middeleeuwse boerderijen onder Abbekinderen (bij Kloetinge), die, letterlijk, uit de grond waren opgedoken ……. Bij zo’n vondst raak ik altijd ietwat opgewonden …… want zo vaak gebeurt het niet dat er stemmen van 1000 jaar geleden onder je voeten gehoord worden …. Zoiets is uiterst zeldzaam – Je zult hier eerder een roze pelikaan in het wild aantreffen dan zo’n oude schuur ….  
 In  gedachten zie ik dan uit de zompige weilanden van de Moer een vergeten Middeleeuwse tiendenschuur, zoals van het klooster van Ter Doest uit de mist opdoemen. Helaas …. Een paar verkleurde vlekken in de veenbodem is al wat rest … de rest van het gebouw groeit alleen in de hoofden van de archeologen.
Onder onze voeten rust een ongekend waardevol archeologisch archief .. de tijd dat gelukszoekers zomaar een spa in de rond staken op zoek naar restanten of schatten uit vroeger tijd ligt achter ons. Vaak rest, zoals in Abbekinderen, na duizenden jaren slechts wat schimmige vlekken in het veen 
Een enkele keer vinden we voorwerpen, die meer tot de verbeelding spreken, zoals de votiefstenen van Nehalennia. Soms echter weten we er van af ..... maar zijn we de restanten onder onze voeten totaal vergeten  ..... als een jonge Goudse ...... die, vergeten in een hoekje van het magazijn, als oude kaas, nog heerlijk smaakt .... Zo zijn onlangs de kazematten onder het Keizersbolwerk in Vlissingen weer opengemaakt en deels gerestaureerd. 

  • De ietwat vreemde gedachtensprong naar "kaas" is te verklaren ..... Als kind had ik heel andere associaties bij een kazemat ......  Ik meende dat het een opslagplaats of magazijn voor kazen was ...... totdat ik beter wist!

In de 16de eeuw waren de Spanjaarden heer en meester in onze gewesten.  Karel V voorzag halverwege de 16de eeuw aanvallen van de Engelsen en de Fransen en besloot om op verschillende plaatsen versterkingen op te richten die de monding van de Westerschelde moesten verdedigen.  
Bekend is Fort Rammekens, dat nu nog steeds als één van de oudste zeeforten van Europa te bezoeken is.  Het was de bedoeling Vlissingen te versterken met een heus kasteel en  een rondeel te bouwen bij de zgn. Waterpoort. Het kasteel is er nooit gekomen ….. ruim voor de opleveringen was Vlissingen al in de handen van de Watergeuzen gevallen ( Aprilletje Zes Verloor Alva zijn Fles). Het rondeel, het Keizersbolwerk ( genoemd naar Keizer Karel V) kwam wel af …. Eigenlijk was het net als Rammekens een soort fort, bestaande uit een binnenplaats met eromheen muren, rond de waterpoort.  
Aan wat nu het Roeiershoofd heet konden schepen aanmeren, buiten de stad,  en wie de stad binnen wilde moest door de Waterpoort. 
Hiervandaan vertrok Karel V en later Philips II, waarbij de laatst genoemde, zo zegt de overlevering, zijn buik vol had van dat natte kille kouwe kikkerlandje - van die kaaskoppen ……. en bovendien haatte hij de merkbaar de vrijmoedigheid en ongedwongen houding van de bewoners. 

Pas in de tijd van Napoleon werd het vervallen Keizershoofd weer verbouwd; de binnenplaats werd opgevuld met ruimten voor de manschappen, de zogenaamde kazematten.  Hier kon een heel bataljon soldaten bivakkeren, slapen en er was ruimte genoeg voor voorraden kruit en munitie. Er was een bakkerij, waar zo’n 4000 broden per etmaal gebakken konden worden ….. 
De schoorsteen stak dwars door het dak van het Keizersbolwerk ……. Dat dak, waar later in de 19de eeuw het standbeeld van Michiel de Ruyter geplaatst werd,  was beschermd tegen “bommen”  ...... en dan moet je niet denken dat Napoleon een profet was, die bijna 150 jaar in de toekomst kon kijken en Engelse Lancasterbommenwerpers zag overvliegen …… Het Engelse leger schoot in die dagen al met geschut, waarbij projectielen uiteenspatten zodra ze doel raakten …..  De stad Vlissingen mocht dat op 30 juli 1809 aan den lijve ondervinden.   
De kazematten zijn na de Franse tijd niet meer gebruikt … al lagen er in de Tweede Wereldoorlog torpedo’s opgeslagen, die vanaf het roeiershoofd afgeschoten werden …. door een wagonnetje werden de projectielen over een smalspoor naar buiten gereden. 
(foto: Hans Koert)
Menig Vlissinger zal, ontwetend over wat er zich onder zijn voeten bevond, opgekeken hebben naar Michieltje, die sinds 1840 op het Keizersbolwerk staat. Alleen de ingewijden, de Vlissingers met een grote belangstelling voor de geschiedenis van de stad, wisten van het bestaan en dankzij een groep vrijwilligers zijn de kazematten nu weer te bezoeken – in de zomermaanden en zijn er plannen om er een een museum-dependance van te maken …… Net op tijd, als je’t mij vraagt …. 
Immers, de plannen om de marinierskazerne over te plaatsen van Doorn naar Vlissingen lijken nu toch echt serieus en je moet er toch niet aan denken dat onze minister voor Oorlog Jeanine Hennis-Plasschaert voordat de aanbestedingen de deur uit gaan, er achter komt dat de kazematten zo weer te gebruiken zijn ……. Ik vermoed dat, gelukkig, veel Vlissingers de minister voor de kazematten door zullen verwijzen naar de weekmarkt op de Coosje Buskenstraat, waar ze de kaasboer niet zal kunnen mislopen ......;  Je moet er toch niet aan denken, dat ze de kazematten weer in gebruik gaat nemen als kampement? Eén geluk ……. We hebben Neptunus op onze hand … begreep ik.  Bij de laatste springvloed in december kwam het water zo hoog dat de kazematten onder liepen …… Zandzakken hielpen niet .... . Een beetje soldaat anno 2014 verkiest liever de woestijn met temperaturen boven de 40º in de schaduw dan de vochtige kille donkere ruimten onder de boulevard in dat kouwe kikkerlandje ….. Zet Neptunus, defensie toch nog even lekker kaas mat ......   

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

2 opmerkingen: