vrijdag 7 februari 2014

........ Dan maar liever de lucht in!..

 Dan maar liever de lucht in …… Historische woorden, die uitgesproken schijnen te zijn, heb ik horen verluiden,  tijdens de commissievergadering m.b.t. de tien jaar geleden uitgebrachte provinciale discussienota Beeldkwaliteit, waarin de maximale hoogte van 25 meter voor gebouwen binnen de bebouwde kom werd vastgelegd. 

Alleen Terneuzen en Vlissingen mochten als enige gemeente in Zeeland hoger bouwen dan 25 meter en dat hebben ze zich geen tweemaal laten zeggen, te zien aan hun skyline langs de Westerschelde.   

Helden …… We hebben er genoeg van, denken we ……  alhoewel ze tegenwoordig vaker uit de popmuziek of sport komen, dan uit de politiek …….  ……. Zeeland heeft zijn Michiel de Ruyter, wiens heldenstatus binnenkort geüpgrade wordt tot filmheld ……. Hij staat boven op het Keizersbolwerk van Vlissingen, en het lijkt geen toeval dat hij met de rug naar de hoog opgetrokken waterschoten achter hem staat, die hoog op rijzende, als een Zeeuwse kloon van Knokke, …… en met de blik op het water gericht …….  
De Rede van Vlissingen – de Westerschelde, die toen Michiel in zijn blauwe overgooier aan de knoppen draaide, was, grosso modo, de feitelijke grens tussen de Spaanse Nederlanden en de gebieden van de Prins ….. Tweehonderd jaar later dreigde hetzelfde te gaan gebeuren ….. rond 1830 trokken de Belgen o.l.v. Ernest Grégoire en De Pontécoulant hun eigen plan en Zeeuws Vlaanderen werd overlopen ...... Luitenant-kolonel Joseph Ledel van het Nederlands leger, bijgenaamd Schele Piet, versloeg de Belgische troepen bij Oostburg en bij de Kapitale Dam. 


 Terwijl een comité bezig was met crowd funding om het oprichten van een standbeeld voor Michiel de Ruyter mogelijk te maken, dat nog tot 1841 zou duren voordat het daadwerkelijk werd gegoten (gietijzer) en er bij Ellewoutsdijk het bestek voor het Fort werd uitgezet,  was men aan de overkant in gevecht met de Belgische troepen …… een oorlog, die zo goed als vergeten is ….. 

Wie kent nog namen als Jacob Hobein, die met gevaar van eigen leven in De Braakman de vlag van een door de Belgische vissers uit Boeckhoute veroverde schuit, wist af te halen?  Of het bloedige gevecht op het Zwin ter hoogte van Hazegras, waarbij twee Nederlandse kanonneerboten de Belgen een gevoelige slag toebrachten? Als CNN er toen al was geweest, dan was deze oorlog geen enkele Zeeuw ten noorden van de Schelde ontgaan … nu bleef het bij rookwolken aan de horizon en dreigend gerommel in de verte, als er weer eens een slag geleverd werd. 
Helden ….. Mensen waar je je aan op kunt trekken, kende deze oorlog niet …. Namen als Hobein en Ledel zeggen weinig mensen iets, al zullen sommige Oostburgers vol trots de man als stichter van hun schouwburg aanwijzen ….. Een gevalletje klok en klepel als je’t mij vraagt. Nee, echte helden zoals Michiel de Ruyter, de gebroeders Evertsen, Pascal Jacobs of Johnny Hoogerland – mensen die een voorbeeldfunctie vervullen, waren er toen niet …. Als er geen helden zijn ... dan creëer je helden ...... Het is dan ook niet zo vreemd dat een in paniek geraakte luitenant ter zee, niet wetend hoe zijn hachje fatsoenlijk te redden en zelf de lont in het kruitvat stak ...... tot grote hoogten werd opgeduwd in de rangorde der Nederlandsche Helden .... 
Luitenant ter Zee 2de klas Jan van Speijk werd postuum een grote held ….. Ja, een held … niet omdat hij bijvoorbeeld de stad Antwerpen veroverde of een bataljon Belgen de grond in boorde … Nee, hij haalde de voorpagina's, de gouden plak, het erepodium, door zich als een soort zelfmoordterrorist voor volk en vaderland op te offeren ….. door feitelijk een stuk rijkseigendom te vernietigen, iets wat je normaal toch minimaal veertien maanden streng regiem kost ….. 
Luitenant van Speijk, want zo heette onze held, was op 5 februari 1831, precies honderd-drieentachtig jaar geleden dus, tijdens een storm met zijn kanonneerboot, die bij Oosterweel ten noorden van Antwerpen lag, van zijn anker geraakt en op drift tegen de havenkade van Antwerpen gevaren …… En dat was nou net voor onze troepen een no-zone era, aangezien we juist tegen de Belgen aan het vechten waren … Het razend en roofziek gemeen, "terroristen" zouden we tegenwoordig zeggen, had zijn oog laten vallen op het schip en begon haar messen te scherpen en geweren te laden ….. Van Speijk voelde nattigheid, figuurlijk, en misschien ook wel letterlijk, want al snel sprong een aantal gewapende Belgen aan boord met geen ander doel dan de schuit over te nemen  …..  
Dat liet Van Speijk zich niet zomaar gebeuren .... Hij liet zich door de scheepsjongen enkele sigaren brengen;  als je ten onder gaat dan het liefst met een geurende Elisabeth Bas tussen de lippen, zal hij wel gedacht hebben of gedachtig het spreekwoord zijn razende vijanden voor ogen: Een tevreden roker …... Maar Jan had andere plannen met de sigaar …. Samen met de loods ging hij naar het vooronder …. 


Maar werd al snel werd hij door een vijandelijke Belgische officier gesommeerd zijn papieren af te geven …. Van Speyk beloofde ze even te gaan halen en verdween met zijn brandende sigaar in de hand naar het ruim ….  De scheepsjongen, ene Wijler, zag de verwilderde ogen van Van Speijk en overzag in één oogopslag, de gevaarlijke relatie tussen de brandende sigaar en het kruitvat, dat daar open en bloot stond; regels m.b.t. rookvrije ruimten en Arbo normen rondom explosieve stoffen, werden in die tijd blijkbaar ook al met voeten getreden.
Commandant! riep hij uit …. Gaat gij vuur in’t kruit steken? Maak dat je weg komt schreeuwende Van Speijk, die zich voorgenomen had de situatie in één klap naar zijn hand te zetten …… De scheepsjongen en de loods renden schreeuwend naar het dek en sprongen bijtijds over boord …… de ietwat geschrokken Belgen verbaasd achterlatend. Als een zelfmoordterrorist uit Afghanistan, die zelfverzekerd aan het touwtje van de ontsteking van zijn bomgordel trekt, zo tipte Van Speijk de nog gloeiende as van zijn sigaar in het kruitvat, na, volgens de geschiedenis, de historische woorden te hebben uitgesproken …. dat eerder nog boot en kruid (sic) en mij de lugt in gaat dan immer een infaame Brabander te worden of het vaartuig over te geven,  of zoals later de Minister van Oorlog het twitterde en samenvatte: Dan maar liever de lucht in. 
Of dit zinnetje de letterlijk weerslag is van Van Speijk’s laatste woorden, weten we niet, want niemand uit zijn nabijheid kon dit navertellen, tenzij de een of andere hobbyduiker de Zwarte Doos alsnog van de bodem van De Schelde gehaald heeft …… Vreemd eigenlijk, dat zo’n zelfmoordterrorist, die moedwillig tientallen mensen de dood in jaagt, in paniek, zonder de wetenschap dat hij in 's Hemelsch Koninkrijk als een martelaar ontvangen zou worden,  of wist dat hij zou uitgroeien tot een nationale held, zijn leven offerde voor een eenvoudige kanonneerboot ……  Soms worden helden, helden ... tegen wil en dank, zoals een Johnny Hoogerland die ongewild in het prikkeldraad belandde …. Twee vrij zinloze daden, die uiteindelijk Van Speijk het leven kostte. Had Johnny alleen wat schrammen op de benen - Van Speijk vond men meer dood dan levend, met schrammen maar zonder benen, terug in het water  ....... De te hulp geroepen traumahelikopter kon onverricht ter zake terugkeren naar het UZA (Universitair Ziekenhuis Antwerpen


Het zij de architecten, die zich ontfermden over de kuststrook bij Vlissingen en Terneuzen, vergeven, dat ze, zonder een gedegen historische bagage, rücksichtslos  Van Speijk's  historische woorden in de mond namen …… Dan maar liever de lucht in ….  Wat niet onverlet laat dat hun stedenbouwkundige plannen om van de boulevards van Terneuzen en Vlissingen een soort Manhattan aan aan de Schelde te maken, in dank aanvaard is. Dan maar liever de lucht in …….. de dure grondprijzen in het achterhoofd. Laten we daarom eerst goed nadenken voordat we zomaar iets roepen.            


Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen