dinsdag 9 april 2013

'Ou van je durp - bluuf op je durp

Crisis …… Nederland geeft meer uit dan er binnenkomt en dat kan natuurlijk niet …………… er moet bezuinigd worden, herstructureerd, de tering naar de nering zetten ….. In Zeeland is dat niet anders - ook hier voelen we't aan den lijve.  Veel bedrijven hebben het moeilijk en moeten bezuinigen of gaan failliet. De werkloosheid stijgt en veel mensen wijzen met hun vinger naar de jaren dertig ……… toen hadden we ook een crisis. De crisisjaren …….. 
 
Gesloten slagerij op Borssele (foto: Hans Koert)
De crisisjaren …………… Het was net als Pietje Haak, één van die schrikbeelden, die er vroeger te pas en te onpas bij gehaald werden? Hansje, maak je bordje eens leeg – tijdens de crisis zouden de kinderen blij geweest zijn met zo’n bord vol spruiten ….. en dan prikte je maar weer in de volgende bittere kapot gekookte groene sprute.
Wie had die dingen ooit uitgevonden? Later werd de crisis ingeruild voor de arme kindjes in Afrika;  antropologen wijzen erop dat er nu een trend lijkt te ontstaan, waarbij de voedselbank als doemscenario wordt gebruikt:  de huus, die ete  van de voedselbanke, ‘oor je ier nie over --- die eten d’r bordje op (!) tot an de leste sprute……  Echt niet! 

Wees Zeeuws, koop Zeeuws:  het incassobureau Straetus Incasso Zeeland luidde onlangs de noodklok – Meer dan de helft van de Middelburgse winkeliers heeft betalingsproblemen …. 
Boerenl. Multikorn,
Mineola en Courgette Groen.
Raadselachtige info
voor iemand
 uit de jaren dertig
Kassa, zou ik dan denken als simpele boekhouder – een incasso bureau moet het juist hebben van onbetaalde rekeningen, maar dat blijkt een misvatting. Met de oproep Wees Zeeuws, Koop Zeeuws hopen ze dat de burger de knip weer open trekt, er van uitgaand natuurlijk dat daar voldoende inzit  …………. en dat die burger niet geconfronteerd wordt met werkloosheid, dubbele hypotheeklasten, bevroren salarissen, hogere prijzen en stijgende zorgkosten …..…….. Misschien ware het beter om de lange koude winter, de gure Arctische winden, die tot vorige week onze regionen geselden, als oorzaak aan te wijzen ……… Wie gaat er nou voor z'n plezier onder zulke extreme omstandigheden door de Lange Delft lopen - Een paar warme handschoenen worden, als ik ze via internet bestel, immers de volgende dag al door een kleumende postbesteller afgeleverd.
Huishoudboek 1932 - S.D. Timmerman Heinkenszand (foto: Hans Koert)
Op een rommelmarkt  vond ik een stapel kasboekjes van ene S. D., die timmerman op 'Eintjeszand geweest was.  Het oudste boekje dateert uit de crisistijd, uit 1932. Hierin schreef hij, minutieus op, waar hij zijn centen aan uitgaf: Op 9 april 1932, precies 81 jaar geleden dus, betaalde hij ƒ 2,75 aan huur (per maand), betaalde ƒ 2,00 aan de man van het ziekenfonds, kocht voor 59 cent melk en brood, voor 40 cent spek en liet zich scheren voor 18 cent.
Het kolenfonds en de ruim 32 mud kolen (eierkolen), die hij uiteindelijk ontving. (foto: Hans Koert)
Hij betaalde ƒ 13,21 aan premie voor de ongevallen verzekering, een zekerheidsstelling, die te maken had met zijn timmermansbedrijfje ( voe as ’t knegtje van de ladder mieterde) vermoed ik en de platte buzekachel vrat zo'n 32 mud eierkolen ( leg- of scharrel, dat verhaalt het boekje niet) dat jaar - een paar kouwe winters schijnbaar, want hij moest ƒ 4,70 bij betalen. 
Stokvisch
Het is interessant om al die posten eens langs te lopen, vooral als het typische ouderwetse artikelen betreft, waar de jeugd wellicht geen weet meer van heeft, of de naam niet meer kent: kousbanden en satinet: ƒ 0,67  Overal zat elastiek in .... rond je sokken en in de rand van je onderbroek.  Ooit met een gesprongen elastiek in je onderbroek in de klas gezeten? Dan duurt een schooldag lang!  De zelfgebreide kousen, gemaakt van satinet, siête heet dat in het Zeeuws, lubberden en moesten met een elastische band op de plaats gehouden worden. De kousentuun was een (luxe) houten staketsel, waarop de kousen gedroogd konden worden – de  gewone huisvrouw vond wel ergens een paeltje an d'n tuun ( tuun = tuinhek), waar ze de sokken overheen in vorm hing.
Kousbanden en satinet - sigaar en scheren, maar ook ... De Gruyter (!) (foto: Hans Koert)
Wat te denken van olienootjes en babbelaars: ƒ 0,28:  Olienootjes was de snack van de jaren dertig, hier geïntroduceerd door de zgn. pinda Chinezen, die tot platte repen geperste nootjes op straat verkochten: pinda pinda lekka lekka; Babbelaars kennen we nog steeds als een weggeefproduct, dat, zo moet het althans bij kleine kinderen overkomen, gemaakt wordt door clownesk uitgedoste, vooral ouwe mensen op braderieën of Eintjeszandse mart.  …… In de jaren dertig was het een populaire snoeperij bij de koffie of thee, waarbij je meteen het schepje suiker uitspaarde …. Oans Zeeuwen bin zuuneg. 

Zo'n kasboekje is een bron van herkenning, simpel, maar ook best al verrassend veelzijdig - van een diepe crisis echter lijkt geen sprake in het gezin D., te zien aan de spullen die hij kocht.  Als je met kinderogen naar de posten kijkt zul je al heel wat dingen moeten uitleggen ..... zaken die nu amper nog gebruikt worden of bijna verdwenen zijn: boorwater, maïzena, gluton, pullover, stokvisch, stijfsel, sigaar, rijwielplaatje, ( ƒ 2,50), schardijn, lucifers, kachelhout, droge haring, levertraan, pekelharing, kaart met postzegel ( ƒ 0,08), boenwasch en reuzel. Maar zou een S.D. uit de jaren dertig een beeld gehad hebben bij de producten op mijn EmTé kassabonnetje van vorige week? Boerenl. Multikorn, Mineola, Courgette Groe?
Wees Zeeuw, Koop Zeeuws ………..of toch ..... ( foto: Hans Koert)
Wees Zeeuws, Koop Zeeuws; een prachtige slogan, maar toch is het me nog niet helemaal duidelijk – te algemeen - te generaliserend - te gemakkelijk. Lossen we hier de crisis mee op? Misschien moeten we de landelijke winkelketens links laten liggen of de winkelcentra aan de rand van de stad boycotten en alleen nog kopen bij de plaatselijke winkeliers …… , dan pakken we meteen de  terugloop van voorzieningen op het platteland aan EN de leegstand in de binnensteden. Dan bestrijden we de crisis EN de terugloop van voorzieningen in de Zeeuwse dorpen. Twee pruimen in één zak!
Artikel uit de Vlissingsche Courant van 22 sep. 1934: kan zo in de PZC van morgen. (bron: Krantenbankzeeland)
Ergens is het misgegaan … toen de welvaart ons na de wederopbouw een auto gaf, supermarkten in de grote steden en kleine dorpen, die de kleine middenstander verdrongen en nu het internet, dat winkelen wel erg comfortabel maakt ……… Je hoeft je luie stoel niet meer uit en wat je ver haalt is lekker.
Advertentie De Gruyter: En betere waar En 10 procent ..... ( Vlissingsche Courant 1934) (bron: Krantenbankzeeland)
Maar volgens mij ging het al eerder fout en S. D. deed daar al aan mee ...... : Wekelijks vind ik in zijn Huishoudboek 1932: De Gruyter,  de Gruyter, de Gruyter …. Ja ja – De Gruyter had in 1931 een winkel geopend in Goes aan de Lange Kerkstraat. Dit is voor  Goes, maar ook voor geheel Zuid-Beveland (want over het geheele eiland worden wekelijks door den specialen bezorgdienst bestellingen opgenomen en de verlangde artikelen thuisbezorgd) van groote beteekenis.  (uit een artikel in de Zeeuw (1931)(bron: krantenbankzeeland)
'Ou van je durp - bluuf op je durp
Is er wezenlijk verschil tussen de bezorgdienst van De Gruyter ……………… en het online shoppen bij internetwinkels? Laten we dus de slogan aanpassen: 'Ou van je durp - bluuf op je durp

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten