zaterdag 7 april 2012

Peekoffie

 Zou het nog te koop zijn? Dat blikken busje, blauw met gouden belettering, meen ik me te herinneren, met zo'n dun blikken speelgoedlepeltje, de perfecte maat om een klein schepje glinsterende bittere korreltjes in de filter bij de koffie te doen? Het blikje Buisman was vroeger een onmisbaar element in elke keuken - een smeermiddel in elk gelukkig gezin - een katalysator voor een goed huwelijk - een additief, dat de koffie pittig en smaakvoller maakte.
 Als je al wandelend in verruigde bermen deze fraai ogende plant met haar lichtblauwe bloemen tegenkomt, denk je niet meteen aan koffie, vermoed ik, tenzij je al uren op een droogje zit en wat opwekkends kunt gebruiken.   Napoleon, die begin 19de eeuw in onze streken de lakens uitdeelde, was door zijn expansiedrift en machtsuitbreiding in Europa, in onmin geraakt met zijn buren aan de andere kant van de Noordzee, of beter gezegd, in oorlog met de Engelsen. Napoleon verbood elke handel met Engeland en door deze boycot, het Continentaal Stelsel, een ordinair handelsembargo met Engeland, kregen we geen koloniale waren als koffie en thee meer in onze winkels en als het er wel was, dan waren de prijzen schrikbarend hoog .........
Koffijbranders, Koffij schreef men toen nog, gingen op zoek naar goedkope alternatieven en die vonden ze in de wortel van deze fraaie plant, de Wilde Cichorei. De wortel werd gemalen en gebrand en het aftreksel werd als een surrogaatkoffie gedronken; peekoffie noemde men het bocht  .........  De prijs was er ook naar .....
Altijd iets beter en voordeelinger (uit de Zierikzeesche Nieuwsbode - 10 maart 1933) ( bron: Zeeuwsekrantenbank) De smaak van deze surrogaatkoffie moet, vermoed ik, ergens tussen sloot- en afwaswater gelegen hebben. Toen in de Tweede Wereldoorlog een gelijksoortig probleem ontstond, koffie kon niet meer worden aangevoerd, kwam op de bon en verdween tenslotte uit de schappen van de winkels,  werd er surrogaatkoffie verkocht, gemaakt van Cichorei.
Schouwsche Peekoffie (uit: Zierikzeesche Nieuwsbode - 17 maart 1898. (bron: Zeeuwsekrantenbank)
De Noordgouwsche Stoompeekoffiefabriek (3 x de woordwaarde - zou dit woord geaccepteerd worden tijdens de NK Scrabble?) roemt haar product: Het is Schouwens Peekoffie, die wij u bieden - Ofschoon niet bekroond, wordt haar geur hoog geroemd - De prijzen niet hoog, en wat kan geschieden - Steeds franco aan huis, waar't adres wordt genoemd. In een lang wervend gedicht wordt duidelijk gemaakt, dat als men streekeigeneproducten koopt, er slechts winnaars zijn en geen verliezers: Waar d' eene hand d' and're wascht, worden beiden schoon - Als Steêling en dorper dit saam onderschrijven - Dan heb ik deez' waar niet vergeefs aangeboôn - Komt Eilandbewoners en velen daarbuiten - Neemt proef met deez' Koffie, steunt deze tactiek - In't groot en in 't klein kunt ge aankoopen sluiten - 't Adres is: Noordgouwsche Stoompeekoffiefabriek.  ( Zierikzeesche nieuwsbode) ( 12 september 1899)

Reclame Buisman (1938) (bron: Wikipedia)Toen in de 19de eeuw de Fransen terug naar hun eigen land getrokken waren en er weer koffie kon worden ingevoerd, bleef men Cichorei, peekoffie, toevoegen, want koffie was duur. Een handige koffijbrander, Herman Buisman uit Zwartsluis, ging op zoek naar iets anders dat toegevoegd kon worden en dat werd gebrande suiker, of te hoewel Koffijstroop. Als je suiker brandt, krijg je karamel en laat je het dan nog langer opstaan, dan krijg je ... Buisman; makkelijker kunnen we't niet maken! Dit additief werd verkocht in blikken busjes onder de naam van de uitvinder: Buisman.
Een Buisman blikje (bron: jeugdsoosdelamp)
 De wortel van de Wilde Cichorei wordt, in gekweekte vorm, ook als groente gegeten.  Voor sommige lezers gaat het nu een beetje duizelen, denk ik, maar dat heeft te maken met de kloof die er zit tussen producent en consument, die opgroeit met drinkontbijt ( fruitdrinks - boordevol vitamines), Macshakes en vitaminepillen en die vermoedt, dat de sidesalad bij MacDonalds ergens achter het loket gemaakt wordt.  Als kind verbouwde mijn vader, voor de verkoop, witlofwortels, Chichorei dus. Hij zaaide de witlof en de wortels werden in de herfst geoogst en verkocht aan een witlofkwekerij.  De gekweekte Cichorei is een tweejarige plant. In het donker kweken de witlofkwekerijen de roomblanke witlofklossen, die bij ons in de supermarkt liggen.
(bron: Wikipedia)

Er is niks leukers dan je eigen witlof kweken ..... Koop bij een witlofkwekerij een aantal witlofwortels en zet ze in de kruipruimte onder het huis, rechtop tegen elkaar aan of neem die oude ijzeren vuilnisbak weer ingebruik - wortels erin - klep dicht ..... en na een aantal weken heb je je eigen witlof en maak je een lange neus tegen de groenteboer ….  Die komt daardoor mooi om de koffie!......
Hans Koert
Twitter #slikopdeweg

Bepaal zelf wat in de lijst met Zeeuws immateriëel erfgoed hoort - maak deze maand je keuze!

SlikopdeWeg: De dagelijkse Zeeuwse column over de Shelderegio en haar bewoners.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten