zaterdag 14 april 2012

Opstand

Spaans schip voor Veere (1572) (Wandtapijt: Het beleg van Veere ca. 1600)
Er is ergens op de wereld wel een plek waar vandaag de bevolking zich onbegrepen voelt en in opstand komt tegen haar regering, die als een  dictatuur haar machtspositie koste wat kost probeert te behouden ..........  macht, oorlog en geld - het heeft allemaal met elkaar te maken. Het zijn tijden die een zware wissel trekken op de bevolking van een regio en herinnert worden als zwarte bladzijden in de geschiedenis. Tweeenzeventig jaar geleden stond Zeeland aan de vooravond van een vier jaar durende bezetting door de Duitsers - een gebeurtenis die nog bij veel ouderen vers in het geheugen ligt - 440 jaar geleden was deze regio eveneens het toneel van opstand, onrust - dood en verderf tot gevolg hebbend, al zal menig Zeeuw anno nu, deze periode volledig van zijn harde schijf gewist hebben ..... De opstand tegen Spanje leeft niet meer - te lang geleden - een verhaal dat niet meer gekend wordt en niet meer verteld. We herinneren ons wellicht nog vaag wat namen als de watergeuzen en Den Briel, die, menen we ons te herinneren, iets met  brillen te maken hadden? Was het iets met Hans Anders?
 Fernando Alvarez de Toledo, beter bekend als Alva (bron: Wikimedia)
Het waren onrustige tijden, zo rond 1572. De Schelderegio was deel van het Spaanse koninkrijk, met Philips II als onbetwist leider - een man met ideeën en principes, zo flexibel als een loden deur ....  De Zeeuwse steden, Zierikzee, Vlissingen, Middelburg en Veere zuchtten onder de verplichting om Spaanse garnizoenen binnen hun stad te dulden. De bevolking, die het toch al erg zwaar had, door de hoge prijzen van voedsel, kwam in opstand.  Vlissingen was het eerst - zij stuurden het kleine garnizoen Walen weg en lieten de Geuzen, die begin april 1572 Brielle al hadden ingenomen, binnen de stadsmuren. Vlissingen koos de zijde van de Prins en al snel volgde het platteland van Walcheren .....
 Veere stapte op 4 mei over tot het kamp van de Prins van Oranje, evenals Arnemuiden. Binnen de stad Veere lag een groot munitiedepot, dat natuurlijk meer dan welkom was bij de opstandelingen. Nog niet heel Walcheren koos de zijde van de Prins. De magistraten van Middelburg bleven de Spanjaarden trouw en ook fort Rammekens bleef in Spaanse handen. Het was natuurlijk balen, vonden de Spaanse machthebbers, dat Arnemuiden  gelegen aan de monding van de Arne, door haar positie, de aanvoer van goederen voor Middelburg onmogelijk maakte.
Evert Worst ( op wiens hoofd Alva in 1573 ƒ 4000 zette (dood de helft)) (bron: Van der Aa)
De Vlissingers stelden een vloot samen o.l.v. Jan de Moor en Ewout Worst. Zij moesten Walcheren verdedigen en er voor zorgen dat de Spanjaarden Arnemuiden niet zouden heroveren en ondertussen proberen Middelburg van de rest van de wereld af te sluiten, zodat het Spaanse garnizoen zich wel genoodzaakt zou voelen zich over te geven. Vroeger noemde men dat een beleg - tegenwoordig zouden we dit onder economische sancties rubriceren -  het effect is hetzelfde.
 
 Veere ( ca. 1750) (bron: De Tegenwoordige Staat van Zeeland)
Alva, die het bevel voerde over de Spaanse soldaten, was not very amused en besloot om met een vloot, orde op zaken te komen stellen.  Er werd een vloot met tientallen schepen bijeengebracht, die voedsel naar Middelburg zouden kunnen brengen, geëscorteerd door een handvol oorlogsschepen.  De vloot verzamelde zich op de rede van Bergen op Zoom en stoomde ( sorry, een anachronisme voor 1572), zeilde op 6 mei richting Walcheren over de Oosterschelde. Ze wilden enerzijds levensmiddelen naar Middelburg brengen ( er voeren zo'n 26 scheepjes, volgestouwd met vracht mee) en anderzijds Walcheren weer helemaal in handen krijgen.
 Arnemuiden
De schepen voeren richting Walcheren en lieten de rede van Arnemuiden, vanwege de Geuzenvloot die daar lag, nog even links liggen, omdat ze geen confrontatie met de schepen van Jan de Moor aan durfden - ze voeren verder voorbij Veere, totdat ze in de buurt van Vrouwenpolder bij hoogwater zo dicht mogelijk bij de kust voor anker gingen. Dat was slim, want niemand had verwacht dat de soldaten daar aan land zouden gaan. Rond tien uur die avond waren alle manschappen ontscheept en vertrokken de zes oorlogsschepen snel terug naar Bergen op Zoom om nog meer manschappen op te halen.
 Arnemuiden
De soldaten trokken 's nachts, half doorweekt door het zoute zeewater, want ze hadden door het water moeten waden, dwars door Walcheren naar Middelburg, waar ze bij zonsopkomst arriveerden.  Daar splitste de groep zich - één deel ging de stad binnen en een ander deel, een groep oudere, ervaren soldaten o.l.v. Sanchio d' Avila, trok door tot Arnemuiden.

Arnemuiden anno nu.

Het kleine dorpje was een gemakkelijk doelwit voor de Spaanse soldaten aangezien het aan de landzijde helemaal niet verdedigd werd ..... Hoewel er in die tijd nog geen kranten waren, noch Omroep Zeeland live verslag deed, weten we uit bronnen dat het er hevig aan toeging. In onze tijd zouden er al snel ooggetuige verslagen, vage beelden opgenomen met trillende Smartphones, met daarop rokende musketten, aanstormende piekeniers, knallende haakbussen en flitsende hellebaarden, op de nationale zenders verschijnen, opgevuld met beelden van gewonde burgers van het dorp, die, ontredderd, op een oud scheepsluik, een ambulance in geduwd - en in veiligheid gebracht worden ......   Beelden die ons dagelijks rond de klok van acht uur ongevraagd geserveerd worden bij een kop koffie met koek ....... We verbleken er niet meer van als de verslaggever meldt, dat, onbevestigde bronnen melden, dat zo'n 400 mensen in Arnemuiden omgekomen zijn tijdens deze brute aanval en dopen ons biscuitje nog maar eens in de koffie ........... Straks lekker kijken naar Flikken Maastricht - een nieuwe serie! 

Hans Koert 
Twitter: #slikopdeweg
Slikopdeweg: De dagelijkse Zeeuwse blog over de Schelderegio en haar bewoners.

1 opmerking:

  1. Van Speijk had toch ook nog iets in de melk te brokkelen?? Kan ik me herinneren van meester Stienstra van de lagere school??

    BeantwoordenVerwijderen