zondag 29 april 2012

Een gevulde heer of een blauw oog

 Eind april - begin mei is traditioneel in Nederland en dus ook in Zeeland, de periode dat er gefeest, gevierd en herdacht wordt ..... de tijd van versierde dorpen, volksfeesten en herdenkingen en kransleggingen. Toch ligt, als het op herdenken aankomt, in Zeeland de nadruk op het najaar ( bevrijding van Zeeland in 1944) of februari ( herdenking van de Ramp.). Op koninginnedag en vijf mei wordt gefeest, niet echt uitbundig, want dat is de Zeeuw niet eigen ( doe mè hewoon .... ) al is de manier waarop (bijv. 't Bevrijdingsfestival) in de loop der tijd erg veranderd en niet meer typisch Zeeuws - daarvoor moet je wellicht in de kleine dorpjes zijn  .....
 Zeeland, Zee en Land, kenmerkt zich door eigen unieke elementen, waaraan de Zeeuw zijn streek herkent. De boulevard van Vlissingen, de Wallen van Hulst en het stadhuis van Middelburg zijn tastbare, zichtbare relieken uit vroeger tijd, maar ook de Deltawerken met de Stormvloedkering, de Westerschelde met zijn drukke scheepvaartverkeer, de omgeploegde akkers en de kerncentrale horen bij deze regio.

Veel gebruiken en gewoonten zijn ook typisch Zeeuws en men probeert nu een lijst met daarop het immaterieel erfgoed vast te stellen ...... Ook de bezoekers van Slik op de Weg hebben afgelopen mand massaal hun eigen (immateriële) Zeeuwse Erfgoedlijst gevuld. Lang niet alle gekozen onderdelen zijn even "immaterieel", maar ze vertegenwoordigen, ook al zijn ze soms zeker als hardware te bestempelen, vaak wel een gewoonte, een gebruik, een gevoel ......
 Dit is de keuze van de Slik op de Weg lezers:1. Het Zeeuws
Het Zeeuws is geen taal, zeggen de dames en heren die daar voor geleerd hebben, maar een echte Zeeuw vindt dat mè praot van niks. 't Trokt nèrgens op! Ze liehe dat zu'boste .... Binne ze noe êêlemille van d'r verstand? De generatie van net na de oorlog, opgegroeid op het platteland, is waarschijnlijk tweetalig opgevoed ( de jeugd van tegenwoordig ook, ik weet't - Engels en Nederlands) - op straat en tuus werd het dialect gesproken - op school moest je Nederlands spreken. Zeeuws was achterlijk, werd je ingeprent - Zeeuws was niet netjes ..... Denken doen veel Zeeuwen nog steeds in het Zeeuws en thuis wordt dialect gesproken. Bij de bakker kan ik nog gewoon om een gevulde heer vragen en bij de groenteboer een kilo juun .... Voor mij een miniem symbool uit de Zeeuwse immateriële erfgoedlijst. Het was het eerste waarmee ik in de Randstad door de mand viel en ook weer het eerste woord, dat me verzekerde dat ik weer tuus was, toen ik terug verhuisde naar De Zak. Het feit dat ik een gevulde heer kan bestellen is voor mij het paspoort van mijn identiteit.  - mijn roots. Toch staat het voortbestaan van het dialect op het spel, en daarom moeten we't koesteren .... Het is belangrijk om je steeds af te vragen, hoe kijkt de buitenwereld, die andere 7 miljard aan tegen onze identiteit? Kees Wondergem, drummer bij de Zuud-Bevelandse rockgroep Surrender, die in het dialect zingt, gaat de discussie aan met een Brabantse of Zeeuws wel of niet de meeste sexy taal is ........  



2. Klederdracht.


Je kunt er over discussiëren of de Zeeuwse klederdracht nu materieel of immaterieel erfgoed is. De snoer bloedkralen, dat als een symbool om de nek van de Zeeuwse vrouw hing, is als een typisch Zeeuwse erfgoed aangeduid - het is een uniek sieraad en attribuut van de Zeeuwse streekdracht, maar heeft voor veel mensen een symbolische betekenis gekregen - een reliek met een verhaal, een herinnering aan vroeger, aan de voorouder die het gedragen heeft. De klederdracht, elk eiland, elk streek had zijn eigen herkenbare identiteit, is op sterven na dood - letterlijk. Het laatste handvol vrouwen dat nog in't wild in klederdracht loopt, woont waarschijnlijk op Walcheren ( o.a. Arnemuiden), maar het is een kwestie van tijd dat we over de Zeeuwse klederdracht alleen nog kunnen zeggen: Mien opoe was op d'r boers ..... Gelukkig houden klederdrachtgroepen als Mooi Zeeland en Ons Boeregoed de streekdracht zichtbaar op hoogtijdagen .....
Hoe de rest van Nederland op de Zeeuwse klederdracht (neer)kijkt, kennen we van TV-reclames. Koefnoen demonstreert, hoe men in de Randstad kijkt naar de Zeeuwen en de digitale vooruitgang ..........

 3. Ringrijden / Stroarieën

Typisch Zeeuwse folkloristische activiteiten kregen ook een hoge waardering, zoals Het Ringrijden (Rienkrieën) en de Stroa. Het Krulbollen, dat vooral plaatselijk in Zeeuws-Vlaanderen beoefend wordt kreeg weinig stemmen, evenals het gaaischieten, dat je op Zuid-Beveland en Zeeuws-Vlaanderen kunt vinden - het lijkt een feit, dat beide sporten weinig volk trekken en bijgeschreven moeten worden in de rode lijst met bedreigde folklore. Evenementen, die in Zeeland wel veel mensen trekken zoals de kustmarathon kregen ook weinig punten ...... Ze worden toch niet echt als typisch Zeeuws gezien ......  Gelukkig maar!
Opvallend was dat de Zeeuwse keuken, de babbelaar, de bolus, de mossels, de zeekraal en de zeevruchtencultures, niet bij de top drie zitten - vooral de laatste sector krijgt in de media veel aandacht en wordt gepromoot als typisch Zeeuws, maar klaarblijkelijk geldt dit slechts voor een select publiek


Het vangen van de Zeeuwse identiteit, de Zeeuwse genen, het Zeeuws immaterieel erfgoed, kan natuurlijk nooit binnen zo'n beperkte lijst ..... De Zeeuwse mentaliteit, oans Zeeuwen bin zuunug, is vooral ingegeven door hoe de buitenwereld tegen de Zeeuwse identiteit aankijkt. We hebben het image van stug en zuuneg ( iets anders dan .... zuinig) te zijn. Hoe het westen, de Randstad, aankijkt tegen het Zeeuwse komt wellicht het best in uitdrukking in onderstaan filmfragment, waarin de groep van Jiskefet een cliché van Zeeland en de Zeeuw neerzet, gespeeld door Michiel Romeyn; hoewel knap gespeeld, leert het dat het Zeeuws(e) niet is te imiteren ......  te kopiëren. 

Inburgeringscursussen Zeeuws zijn gedoemd te mislukken. Je haalt ze d'r zo uit als ze de mond open doen - die import-Zeeuwen - de butendiekers - laat ze maar eens een gevulde heer halen ...... wedden dat ze met een blauw oog thuiskomen?

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg Feesboek: Slik op de Weg


SlikopdeWeg: De Zeeuwse blog over de Schelderegio en haar bewoners ...........


Geen opmerkingen:

Een reactie posten