vrijdag 4 november 2011

Molen De Zwaan

Het is zo'n plek waar je maar zelden hoeft te zijn - auto's scheuren er langs en wie nog net de naam op het witte plaatsnaambord gelezen heeft, Moriaanshoofd, verwondert zich over zo'n exotische naam .......... op het oerdegelijke Schouwse platteland! Alleen die paar eenzame natuurliefhebbers, die de stilte van Plan Tureluur hebben getrotseerd, zouden wellicht hier de drukke N59 over kunnen willen steken op zoek naar een uitspanning of rustplek ......



Het enige gebouw wat bij blijft als je met 80 (!) over de N59 langs het gehucht scheurt, is de fraaie molen, De Zwaan. Deze molen is een korenmolen van het type grondzeiler. Dat laatste wil zeggen dat de wieken langs de grond "zeilen", en niet op grote hoogte vlak langs een stelling ( we praten dan over een stellingmolen) waarop de molenaar de wieken zou kunnen "inspannen". De molen, hier opgericht in 1866, werd oorspronkelijk als poldermolen gebouwd in Leerdam.



Waar de fraaie naam van het gehucht vandaan komt, weet ik niet, maar de naam doet me denken aan zo'n gestileerd hoofd van De Gaper, het symbool dat vaak uithangt bij drogisterijen en dat een relatie heeft met de handel in de 17de eeuw, met verre landen en volkeren - Moriaantje, zo zwart als roet ......... is immers een verwijzing naar de mensen, die woonden in noordwest Afrika, de Mauretaniërs. Maar voor't zelfde geld zit ik helemaal mis en heeft het te maken met een verdedigingswerk uit de 80-jarige oorlog, of misschien refereert de naam wel naar ene Moriaan, die hier 'n klap met de molen kreeg ............ de vlucht van de molen De Zwaan, de totale lengte van beide wieken samen, is namelijk de grootste van Zeeland, dus het blijft hier zaak extra goed uit te kijken ............... al was het alleen al om het verkeer op de N59 te ontzien, dat sinds de bouw van de molen 150 jaar geleden, flink in intensiteit is toegenomen - misschien is Moraan hier wel onder een auto gelopen, toen hij hier de drukke weg wilde oversteken of liep hij een zonnesteek op omdat hij ........ inderdaad, ..... ging wandelen in Plan Tureluur zonder iets op zijn hoofd. ( Moriaanshoofd - Schouwen-Duiveland) ( augustus 2011)

Aan fantasie geen gebrek, maar wie kan me de naam van het gehucht Moriaanshoofd echt verklaren?
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

1 opmerking:

  1. Ellisvdk stuurde me een link met een uitgebreide serie verklaringen: Wie het bij hetrechte eind heeft mag het zeggen:

    Het tweede deel hoofd = ´werk van rijshout en steen, dwars op de oever, om afslag te voorkomen’, maar ook 'aanlegplaats' (vergelijk het Steenenhoofd in Amsterdam). Het eerste deel moriaan roept associaties op aan een zogenaamde gaper, de afbeelding van de kop van een moor die, al dan niet met een pijp kaneel tussen de tanden, traditioneel de gevel van een drogisterij sierde. Een nuchterder verklaring is dat we hier te maken hebben met een persoonsnaam.(1)
    - "Moriaanshoofd is een heel bijzondere naam. We citeren een geschiedschrijver uit 1955: ‘Moriaanshoofd of kortweg “Merjaen” duidt vermoedelijk op een buitendijks gelegen of gelegen hebbende “nolle”, dat is een stenen of houten zeehoofd, tot land en dijkbescherming, die de naam droeg van “Moertjenshoofd”. Dit werd der gewoonte getrouw ingekort tot Moerjenshoofd en in het Schouws tot Merjaensood, of nog korter “Merjaen” en later in hoog-Hollands tot Moriaanshoofd opgesierd. Intussen wie het beter weet mag het zeggen, maar een “negerkop” is er vast niet mee bedoeld.’
    Om verschillende redenen bevredigt de verklaring niet. Van Dale merkte terecht op dat Moriaanshoofd aan een knooppunt van vaarwegen lag. Een uitgelezen plek voor een herberg. De naam van die herberg was Moriaanshoofd! Vooral in de 17e eeuw was de aanduiding moriaan populair vanwege de grote interesse in exotische zaken. Met Moriaanshoofd is dus inderdaad het hoofd van een neger bedoeld. Namen zoals negerkoppen en zwarte pieten zijn niet meer populair omdat ze discriminerend worden geacht. Moriaanshoofd is aan die aandacht ontsnapt en dat moet vooral zo blijven want het is duidelijk dat deze historische naam verwijst naar wat velen als iets bijzonders hebben ervaren." (bron: gemeentearchivaris Huib Uil)

    Bedankt ellisvd.

    BeantwoordenVerwijderen